Athens Final Four: bản báo cáo 26,75 triệu euro do chính người hưởng lợi viết

Tôi ngồi ở hàng ghế thứ tư trong phòng họp báo tại Athens, nhìn một nữ tình nguyện viên đeo thẻ xanh đi phát nước cho các phóng viên. Trên màn hình sau lưng cô ấy có một dòng mà gần như không ai trong phòng để mắt tới: 5.356 giờ tình nguyện, định giá 29.565 euro. Tôi bấm máy tính trong đầu. Mỗi giờ lao động của cô ấy được ghi nhận khoảng 5,52 euro.

Cả hội trường đang hướng về tấm bảng lớn ghi 26,75 triệu euro tổng tác động kinh tế và xã hội. Tôi dán mắt vào con số nhỏ nằm ở góc dưới bên phải. Hơn bốn mươi năm theo dõi thể thao chuyên nghiệp dạy tôi một phản xạ: những con số lớn thường được đóng khung đẹp, còn những con số nhỏ thường nói thật.

Đó là lý do tôi viết bài này. Không phải để khen một kỳ Final Four thành công, mà để mổ xẻ một văn bản mà phần lớn báo chí châu Âu đang trích dẫn lại nguyên văn.

Một kỳ Final Four diễn ra tại Athens, đón khán giả và du khách từ 27 quốc gia, tổng cộng 17.828 lượt người. Ban tổ chức thuê đơn vị đánh giá theo phương pháp EventImpacts, một chuẩn quốc tế được công nhận để đo tác động kinh tế, xã hội và môi trường của một sự kiện. Kết quả công bố: 21,08 triệu euro hoạt động kinh tế trực tiếp, cộng 5,66 triệu euro giá trị xã hội, tổng cộng 26,75 triệu euro. Khoản bơm trực tiếp vào kinh tế địa phương là 11,58 triệu euro. Hệ số hoàn vốn: 2,62 euro thu về cho mỗi euro chi ra. Chủ tịch Ban tổ chức, ông Dimitris Fragkakis, gọi đây là minh chứng cho một sự kiện thể thao bền vững và có trách nhiệm xã hội, để lại di sản lâu dài cho Attica và thể thao Hy Lạp.

Nghe rất đẹp. Tôi tin phần lớn những con số đó là thật. Nhưng thật và đầy đủ là hai chuyện hoàn toàn khác nhau. Và người ta thấy một thành phố thắng lớn, còn tôi thấy một ban tổ chức đang tự chấm điểm cho chính mình.

Hệ số hoàn vốn là con số đẹp nhất, và cũng là con số mong manh nhất. Con số 2,62 euro trên mỗi euro chi ra không đi kèm bảng phân tích độ nhạy nào. Trong kinh tế sự kiện, hệ số nhân phụ thuộc nặng vào ba giả định: tỷ lệ rò rỉ ra ngoài vùng, hiệu ứng thay thế chi tiêu, và cách xác định ai là du khách bổ sung. Nếu một phần đáng kể khán giả nội địa lẽ ra đã chi số tiền đó ở một nhà hàng khác trong cùng thành phố, khoản bơm ròng nhỏ hơn nhiều so với con số trên bìa. Cho tới khi bảng giả định được công khai, 2,62 là một tuyên bố, không phải một kết quả đo.

Khoản bơm trực tiếp 11,58 triệu euro chia cho 17.828 lượt người cho ra khoảng 650 euro mỗi người. Với một du khách quốc tế ở Athens vài ngày, gồm vé, khách sạn, ăn uống và di chuyển, mức đó hợp lý. Nhưng bình quân luôn che giấu phân tán. Một nhóm nhỏ chi tiêu rất mạnh và phần đông chi tiêu rất thấp cho ra đúng một con số như nhau, và báo cáo không tách hai nhóm. Đây là chỗ mà dữ liệu khô khan cần được soi bằng mắt người từng đứng ở cổng sân: nếu bạn nhìn dòng người rời nhà thi đấu sau trận bán kết, bạn sẽ thấy hai loại khán giả hoàn toàn khác nhau về túi tiền.

Điểm sáng thật của báo cáo nằm ở hạ tầng tiếp cận, và tôi không có ý định hạ thấp nó. Có 52,2% khán giả đi phương tiện công cộng và 16,7% đi bộ hoặc đạp xe, cộng lại là 68,9% tiếp cận sân bằng phương thức phát thải thấp. Một ban tổ chức muốn khoe thành tích thì thường khoe khán đài kín. Ban tổ chức này khoe được cả tỷ lệ người đi xe buýt, và đó là thước đo đáng học. Nó cho thấy Athens dùng lại hạ tầng giao thông sẵn có thay vì tạo thêm áp lực mới lên thành phố.

Nhưng đừng để con số đó chữa lành nhãn bền vững. Tổng dấu chân carbon của kỳ Final Four là 2.859 tCO2e, và nguồn phát thải lớn nhất là các chuyến bay của cổ động viên. Một sự kiện có khán giả từ 27 quốc gia thì hàng không là phần không thể cắt bằng bất kỳ kế hoạch nội đô nào. Gã khổng lồ ngủ quên trong câu chuyện bền vững này tên là hàng không. Bạn có thể thay xe buýt xăng bằng xe buýt điện, nhưng không có xe buýt điện nào bay qua Địa Trung Hải.

Rồi quay lại cô gái phát nước. 200 tình nguyện viên, 5.356 giờ, định giá 29.565 euro. Nghe tử tế cho tới khi chia ra: 5,52 euro một giờ. Ở Hy Lạp, mức đó nằm sát sàn lương tối thiểu, và chắc chắn thấp hơn giá thị trường của điều phối viên sự kiện, lễ tân, hậu cần, an ninh. Ban tổ chức có thể nói họ định giá thận trọng. Có thể. Nhưng thận trọng theo hướng nào cũng là một lựa chọn có chủ đích, và khi cùng một ban tổ chức vừa chi tiền, vừa thu lợi, vừa viết báo cáo, sự thận trọng có xu hướng chảy về phía làm phồng con số tổng và làm mờ con số chi tiết.

26,75 triệu euro không sai vì có ai đó bịa ra nó. Nó cần được đọc như một cuốn sổ do chính người tiêu tiền giữ, chứ không phải một biên bản kiểm toán độc lập.

Đây là chỗ tôi tự đặt mình vào thế có thể sai. Đội ngũ đánh giá đã dùng một phương pháp được quốc tế công nhận, có khung đo minh bạch, có số liệu cụ thể tới từng phần trăm. Đó không phải một tài liệu quảng cáo rỗng. Nếu tôi sai, tôi sai ở chỗ nghi ngờ quá mức một quy trình tử tế.

Nhưng nếu bạn hỏi tôi con số nào đáng bàn nhất trong toàn bộ báo cáo, tôi không chọn 26,75 triệu. Tôi không chọn 2,62 lần. Tôi chọn 3,3%. Ba phẩy ba phần trăm. Đó là tỷ lệ du khách quốc tế nói rằng họ kéo dài thời gian lưu trú tại Athens vì giải đấu. Đặt cạnh nó là 77,5% du khách quốc tế nói họ đến Athens đặc biệt vì các trận đấu.

Đọc hai con số cạnh nhau, câu chuyện đổi chiều hoàn toàn: giải đấu hút được người đến, nhưng gần như không giữ được người ở lại. Đa số du khách quốc tế lên kế hoạch một chuyến đi ngắn gọn quanh vài ngày thi đấu rồi về. Di sản du lịch, nếu có, nằm gọn trong khung thời gian của giải, không tràn ra ngoài. Đó là dấu vết của một sự kiện được tiêu thụ trọn vẹn nhưng không được kéo dài.

Vậy phần di sản mà báo cáo nhấn mạnh nằm ở đâu? Nằm trong 75% người nói họ có khả năng quay lại Athens và điểm Net Promoter 8/10. Tôi không phủ nhận hai con số đó. Nhưng chúng đo lòng yêu mến Athens như một điểm đến, không đo sức hút của sản phẩm bóng rổ. Một du khách thích Athens vì trời đẹp, đồ ăn ngon và Acropolis thì có quay lại hay không cũng chẳng liên quan gì tới việc anh ta có xem thêm một trận bóng rổ nào nữa. Nếu ban tổ chức muốn chứng minh giải đấu để lại dấu ấn, bằng chứng phải là số đêm lưu trú tăng thêm và tỷ lệ quay lại dự khán, không phải số người nói tôi thích thành phố này.

Có một thứ tôi nhận ra sau nhiều năm đi họp báo thể thao khắp châu Âu. Các báo cáo tác động sự kiện không được viết cho khán giả. Chúng được viết cho người duyệt ngân sách. Ông Fragkakis nói rõ Ban tổ chức gắn mục tiêu của mình với việc Chính phủ Hy Lạp quyết định đệ đơn xin đăng cai. Đó là một câu nói chính trị, không phải câu nói thể thao.

Báo cáo này là một công cụ hợp pháp hóa chính sách: nó chứng minh rằng tiền công đổ vào một sự kiện thể thao sinh ra lợi ích đo đếm được về kinh tế, du lịch, xã hội và môi trường. Ba trong bốn thứ đó đang là tiêu chí sống còn để xin tài trợ công ở châu Âu hiện nay. Tôi không trách họ. Tôi chỉ muốn nói rằng báo cáo này có lẽ đã thắng từ trước khi con số đầu tiên được cộng, và người ta chỉ chưa đủ tinh mắt để nhìn ra ai là người cộng.

Tôi không nói kỳ Final Four ở Athens thất bại. Nó thành công trong giới hạn của một sự kiện quốc tế đặt vào một thành phố đã có sẵn hạ tầng giao thông và sẵn sức hút du lịch. Nhưng giá trị thật cần một phép thử bên ngoài. Tôi để mắt tới hai thời điểm. Thứ nhất là lúc một nhóm nghiên cứu độc lập dựng lại mô hình và công bố hệ số hoàn vốn thấp hơn. Thứ hai là lá đơn xin đăng cai tiếp theo của Hy Lạp, nơi con số 26,75 triệu chắc chắn sẽ được mang ra dùng lại, lần này như bằng chứng năng lực chứ không phải một trang báo cáo.

Mỗi bản báo cáo tự khen là một cái tát cho những ai sưu tầm con số thay vì sưu tầm phương pháp. Và phép thử tôi để lại rất cụ thể: nếu một năm nữa, kiểm toán độc lập cho ra hệ số 1,4 thay vì 2,62, liệu có thành phố nào còn đủ can đảm công bố bản gốc của mình?