Al-Ahli Saudi và chiếc ghế thiếu quyền lực: Hai lần ra đi, một lỗ hổng cấu trúc chưa được vá

Vào một buổi tối giữa tuần, dòng tin về việc Osama Hawsawi rời ghế quyền Giám đốc Thể thao của Al-Ahli Saudi lan ra trên các trang thể thao Arab. Chi tiết đáng chú ý không nằm ở cái tên, mà ở cụm từ mô tả thời gian tại vị: chỉ sau một thời gian ngắn. Với một người từng ngồi hàng giờ trước băng ghi hình các trận đấu ở Jeddah để đếm số lần chuyền hỏng ở khu vực giữa sân, tôi luôn tin rằng thời gian tại vị của một nhà quản lý thể thao là chỉ số chẩn đoán đáng tin hơn mọi cuộc họp báo. Khi một vị trí bị bỏ trống hai lần trong cùng một cửa sổ đưa tin, và lần thứ hai kết thúc nhanh đến vậy, câu hỏi đúng không phải là ai đã ra đi, mà là chiếc ghế đó đang thiếu thứ gì. Al-Ahli Saudi là một trong những câu lạc bộ lớn nhất của bóng đá Arab Saudi. Đội bóng đặt trụ sở tại Jeddah, thành phố cảng phía tây, và nằm trong nhóm câu lạc bộ được chú ý nhiều nhất của Saudi Pro League, còn được biết đến với tên Roshn Saudi League, kể từ khi giải đấu bước vào kỷ nguyên đầu tư quy mô lớn. Khi dòng vốn ở tầm quốc gia đổ vào một số câu lạc bộ hàng đầu, khoảng cách về đẳng cấp tài chính giữa các đội bị nén lại. Trong điều kiện đó, khác biệt cạnh tranh không còn nằm ở số tiền, mà ở chất lượng tổ chức. Đây là điều tôi luôn nhắc lại khi phân tích bóng đá vùng Vịnh: khi tiền trở nên tương đương, hệ thống trở thành lợi thế. Ở Al-Ahli, chất lượng tổ chức ấy đang bị đặt dấu hỏi. Roi Pedro, Giám đốc Thể thao của câu lạc bộ, rời vị trí trong bối cảnh truyền thông địa phương đưa tin về những cáo buộc liên quan đến công việc hành chính của ông. Osama Hawsawi, cựu tuyển thủ quốc gia chuyển sang công tác quản lý, nhận vai trò quyền Giám đốc Thể thao, rồi cũng rời đi. Cần nói rõ về nguồn tin. Phần lớn thông tin xuất phát từ những cáo buộc được gán cho các báo cáo không nêu tên, cùng các hãng tin địa phương như Al-Riyadiah và Okaz, trong đó Okaz có trụ sở tại Jeddah, gần địa bàn của câu lạc bộ, và vì thế thường có kênh tiếp cận sát hơn với nội bộ. Không có cơ quan điều tra nào được nêu tên. Không có thủ tục chính thức nào được đề cập. Đây là mức độ bằng chứng mà bất kỳ ai phân tích tình hình cũng phải ghi nhớ trước khi đưa ra kết luận. Bản tin gốc của Goal.com được dựng quanh chữ tham nhũng ở phần tiêu đề. Phần thân bài lại kể một câu chuyện nhẹ hơn nhiều. Cụ thể, cáo buộc nhắm vào công việc hành chính của Roi Pedro và một số hồ sơ hợp đồng. Cụm hồ sơ hợp đồng là chi tiết đáng giá nhất trong toàn bộ văn bản gốc. Nó chuyển câu chuyện từ lĩnh vực thành tích sang lĩnh vực tài liệu và tính toàn vẹn quy trình. Trong bóng đá Arab Saudi cũng như nhiều nền bóng đá khác, khi giới truyền thông nhắc đến hồ sơ hợp đồng, họ thường đang nói tới hoa hồng cho người đại diện, các thỏa thuận phụ, hoặc các điều khoản gia hạn được đàm phán ngoài tầm nhìn của ban lãnh đạo. Đó là suy luận về mô thức, không phải sự thật đã được xác lập trong trường hợp này, và tôi nêu ra ở đây chỉ để đọc đúng trọng lượng của cụm từ. Roi Pedro phủ nhận toàn bộ cáo buộc. Ông nói quan hệ của ông với Al-Ahli kết thúc trên cơ sở đồng thuận hai bên, và rằng ông đã làm việc với sự tận tâm cùng sự tôn trọng trọn vẹn. Hai phiên bản tồn tại cạnh nhau: một phiên bản truyền thông gắn sự ra đi với kết quả kém cỏi và làn sóng bất mãn của người hâm mộ, một phiên bản phía câu lạc bộ nói về sự đồng thuận. Khi hai phiên bản cùng tồn tại trong một cửa sổ đưa tin, tôi thường đọc đó là dấu hiệu của thông điệp được kiểm soát chặt chẽ, chứ chưa phải của một phiên bản đã ngã ngũ. Nhưng chi tiết làm thay đổi hoàn toàn cách đọc câu chuyện nằm ở báo cáo của Okaz về Hawsawi. Lý do dẫn đến sự ra đi của ông được mô tả là việc ông không được trao quyền hạn đầy đủ mà vị trí đó đòi hỏi. Đây là điểm mấu chốt. Lần ra đi đầu tiên có thể được giải thích bằng cá nhân, bằng kết quả, bằng truyền thông. Lần ra đi thứ hai, đến ngay sau đó và được gắn với một khiếm khuyết về phân định quyền hạn, thì khó lòng quy về cá nhân nữa. Một người mới nhận việc mà đã nhanh chóng phát hiện ra rằng mình không có đủ thẩm quyền để làm việc, điều đó nói lên rất nhiều về cấu trúc mà người ấy bước vào. Nếu đúng như vậy, sự việc chuyển từ một tin nhân sự thành một phát hiện về thiết kế tổ chức. Theo kinh nghiệm theo dõi các mô hình quản lý câu lạc bộ của tôi, một Giám đốc Thể thao bị trao thẩm quyền không đầy đủ thường để lại ba hệ quả có thể quan sát được. Thứ nhất, hồ sơ tuyển dụng trở nên treo lơ lửng: các mục tiêu được nhận diện dưới thời này không chắc được chuyển giao cho thời sau với cùng mức độ cam kết. Thứ hai, các cuộc đàm phán hợp đồng chậm lại, vì không ai rõ ai là người có tiếng nói cuối cùng về điều khoản. Thứ ba, người đại diện có thêm đòn bẩy. Khi một bộ phận chức năng bị suy yếu, trọng số trong đàm phán dịch chuyển về phía bên ngoài câu lạc bộ. Cần hiểu đúng vai trò của Giám đốc Thể thao để thấy vì sao một chiếc ghế trống lại gây hậu quả nặng. Vai trò này không phải huấn luyện viên, cũng không phải người chọn đội hình trong ngày thi đấu. Đây là người chịu trách nhiệm hoạch định đội hình dài hạn, xây dựng chiến lược tuyển dụng, và làm cầu nối giữa ban lãnh đạo với ban huấn luyện. Khi vai trò này bị bỏ trống, hoặc bị trao mà không đủ thẩm quyền, quyền lực có xu hướng chảy về phía huấn luyện viên trưởng. Câu lạc bộ chuyển sang mô hình mà chiếc ghế huấn luyện được trao nhiều quyền hơn bình thường, đôi khi bao trùm cả các quyết định về tuyển dụng. Mô hình đó không sai về nguyên tắc, nhưng nó mong manh. Nó gắn số phận của hoạch định dài hạn vào hiệu suất ngắn hạn của một cá nhân trên băng ghế chỉ đạo. Khi kết quả đi xuống, áp lực lập tức dồn về phía huấn luyện viên, và khi ấy câu lạc bộ không còn lớp đệm thể chế nào để hấp thụ cú sốc. Trong trường hợp của Al-Ahli, việc không có bất kỳ thay đổi nào ở vị trí huấn luyện viên trong chính bản tin nói về sự hỗn loạn hành chính cho thấy ban huấn luyện hiện đang ở thế vững hơn so với các văn phòng điều hành. Đó là một trạng thái cân bằng bất thường ở những câu lạc bộ vận hành theo thành tích. Về mặt chuyển nhượng, nguy cơ đáng nói nhất ở giai đoạn này là phí hoảng loạn. Trong bóng đá, một Giám đốc Thể thao đúng nghĩa đóng vai trò như một định chế kiểm soát chi phí. Người ấy là lá chắn kỹ thuật chống lại việc mua cầu thủ bằng cảm xúc. Khi vị trí đó bị bỏ trống, và khi ban lãnh đạo còn chịu áp lực truyền thông, câu lạc bộ dễ rơi vào tình trạng cần một bản hợp đồng đủ nổi tiếng để xoa dịu dư luận, bất kể bản hợp đồng đó có phù hợp về mặt chuyên môn hay không. Bất mãn của người hâm mộ được nêu đích danh như một trong những lý do dẫn đến các quyết định nhân sự, và đó chính là điều kiện nuôi dưỡng logic xoa dịu dư luận. Ở giải đấu này, điều đó đặc biệt rủi ro, vì các câu lạc bộ cạnh tranh trực tiếp đều được đầu tư ở mức tương đương. Trong một môi trường mà khác biệt về nguồn lực bị nén lại, năng lực tổ chức trở thành biên độ cạnh tranh chính. Hai lần thay người ở cùng một vị trí quản lý thể thao trong một cửa sổ ngắn không còn là vấn đề truyền thông. Nó là bất lợi cạnh tranh. Khi một câu lạc bộ đối thủ cùng tầm vóc có thể giữ ổn định bộ máy điều hành, sự chênh lệch tích lũy theo từng kỳ chuyển nhượng, từng quyết định gia hạn, và cuối cùng là trên bảng xếp hạng. Trong bối cảnh các câu lạc bộ hàng đầu của Saudi Pro League đang cạnh tranh khốc liệt để giành suất dự các cúp châu lục, mỗi quyết định nhân sự ở tầng điều hành đều có hệ số khuếch đại. Một mùa chuyển nhượng bị lỡ nhịp có thể đẩy câu lạc bộ ra khỏi nhóm cạnh tranh suất dự AFC Champions League, và hệ quả tài chính đi kèm thường lớn hơn nhiều so với khoản tiết kiệm từ việc trì hoãn một bản hợp đồng. Đó là lý do vì sao một chiếc ghế trống ở văn phòng điều hành có thể đắt hơn một bản hợp đồng đắt giá. Cần nhớ rằng lịch thi đấu không chờ ai. Các giải đấu vẫn đang diễn ra. Câu lạc bộ phải tái tổ chức trong một cửa sổ thời gian ngắn, trong khi các quyết định về đội một vẫn đang chờ được thông qua. Các vấn đề đang xếp hàng bao gồm gia hạn hợp đồng, mục tiêu tuyển dụng, và những quyết định về việc sử dụng cầu thủ. Trong bối cảnh đó, câu đội bóng đang khao khát những quyết định rõ ràng về các vấn đề đội một không phải lời bình luận, mà là mô tả về trạng thái hoạt động của câu lạc bộ. Khi một tờ báo viết rằng đội bóng đang khao khát điều gì đó, thường là vì điều đó đang thiếu. Một chi tiết khác đáng để ý. Trong bản tin có nhắc đến phát biểu của Firas Al-Buraikan, tiền đạo của đội, sau một trận đấu được gọi là đêm Amman. Tôi nhấn mạnh rằng chi tiết này xuất hiện mà không kèm theo tên giải đấu, đối thủ hay tỷ số. Một cầu thủ lên tiếng công khai sau một trận đấu là dấu hiệu cho thấy câu chuyện đã lan từ phòng họp xuống phòng thay đồ, hoặc ít nhất là được truyền thông ghép vào cùng một mạch bất mãn. Với một tiền đạo ở tầm đội tuyển quốc gia, những lời lẽ như vậy có thể mang trọng lượng riêng, và đáng được theo dõi tách biệt khỏi câu chuyện quản trị. Từ chiếc ghế dự bị lãng quên, tôi hiểu giá trị của thời điểm vào sân. Ở cấp độ quản lý cũng vậy. Vấn đề không chỉ là ai ngồi vào ghế, mà là người ấy bước vào ở thời điểm nào, với hành trang gì, và với thẩm quyền ra sao. Nếu bạn chỉ đọc tiêu đề của Goal.com, bạn có thể nghĩ Al-Ahli Saudi đang chìm trong một vụ bê bối tham nhũng. Nhưng phần thân bài kể một câu chuyện khác. Ở đó, không có người tố cáo nào được nêu tên, không có cơ quan điều tra nào được nhắc đến, không có thủ tục chính thức nào được viện dẫn. Phần thân bài chỉ có cáo buộc, phủ nhận, và một từ đồng thuận. Sự chênh lệch giữa sức nặng của tiêu đề và sức nặng của bằng chứng trong thân bài là một mô thức quen thuộc, và người đọc cần phân biệt đâu là điều đã được ghi nhận, đâu là điều mới chỉ được gán nhãn. Điều đã được ghi nhận là hai lần rời ghế ở cùng một vị trí trong một cửa sổ ngắn, và một cuộc tranh chấp về thẩm quyền được một hãng tin địa phương đưa tin. Điều chưa được ghi nhận là việc bất kỳ cáo buộc tham nhũng nào đã đi tới đâu trong hệ thống pháp lý hay liên đoàn. Trong khoảng trống đó, rủi ro lớn nhất không phải là chế tài, mà là uy tín và quy trình. Tôi từng viết một bài không ai đọc. Ba năm sau, nó thành giáo án của tôi. Điều tôi học từ trải nghiệm đó là sự đúng đắn của dữ liệu, chứ không phải độ nặng của từ ngữ, mới là thứ quyết định giá trị của một phân tích. Từ tham nhũng trong tiêu đề không làm cho tình hình trở nên nghiêm trọng hơn. Việc một vị trí bị trao thẩm quyền không đầy đủ mới làm cho nó nghiêm trọng, bởi khiếm khuyết ấy có thể lặp lại với bất kỳ ai ngồi vào ghế tiếp theo. Góc quay thực sự đáng chú ý nằm ở một biến số mà phần đông bỏ qua: nếu câu lạc bộ này được kiểm soát bởi một quỹ đầu tư ở tầm nhà nước, thất bại về quản trị sẽ mang trọng trách ngược lên tới một cổ đông cấp quốc gia. Điều đó nâng trần mức độ nghiêm trọng của hồ sơ. Tôi nêu điều này như một suy luận cấu trúc, và nhắc lại rằng cấu trúc sở hữu cụ thể của câu lạc bộ cần được kiểm chứng bằng tài liệu gốc thay vì suy đoán. Nếu dữ liệu đúng, vấn đề của Al-Ahli không phải là việc họ mất hai Giám đốc Thể thao trong một thời gian ngắn. Vấn đề là cả hai lần mất người đều diễn ra mà không có một cuộc chuyển giao bài bản, và lần thứ hai để lộ ra rằng chiếc ghế ấy được thiết kế thiếu quyền lực. Một khi vấn đề được đặt đúng chỗ, giải pháp cũng đổi: không phải tìm một cái tên giỏi hơn, mà là viết lại bản mô tả công việc trước khi ký hợp đồng với bất kỳ ai. Về phía truyền thông, cần nhớ rằng các bản tin kiểu này thường được cập nhật nối tiếp nhau. Sự xuất hiện của một liên kết đọc thêm và việc dẫn lại các diễn biến đã đưa cho thấy bài viết mang tính tổng hợp hơn là một phát hiện độc lập. Giá trị của nó nằm ở việc gom mạch, không nằm ở việc xác lập một sự thật mới. Biến số đáng theo dõi ở Al-Ahli không nằm ở kết quả trận tới, mà ở thông báo tiếp theo về cấu trúc thể thao. Nếu câu lạc bộ công bố một Giám đốc Thể thao mới kèm theo phạm vi thẩm quyền được định nghĩa rõ ràng, khiếm khuyết cấu trúc đã được vá. Nếu họ bổ nhiệm một cái tên mới mà không nói gì về thẩm quyền, cùng một kịch bản có thể lặp lại lần thứ ba, và khi ấy câu hỏi sẽ không còn là về con người nữa.